İki ünlü yazarın intihal davasında yeni perde! Yargıtay'dan kritik karar

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yazar Mine Kırıkkanat'ın Elif Şafak'a karşı açtığı intihal davasında verilen kararı bozdu. Yüksek Mahkeme, davanın romanın yayımlanmasından 19 yıl sonra açılmasının "sessiz kalma yoluyla hak kaybı" ilkesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti. Kırıkkanat'ın 40 bin TL vekâlet ücreti ödemesine karar verildi.

Mine Kırıkkanat, ilk baskısı 1990'da yayımlanan Sinek Sarayı romanının, Elif Şafak'ın 2002'de yayımlanan Bit Palas romanında intihal edildiğini öne sürerek dava açmıştı. Kırıkkanat; romanın adı, kurgusu, mekânı, karakterleri ve yazım üslubunun kendi eserinden alındığını ileri sürerek maddi ve manevi tazminat ile eser üzerindeki haklarına yönelik ihlalin giderilmesini talep etmişti.

İlk derece mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak iki roman arasında isim, kurgu, karakter, mekân, zaman ve olay örgüsü bakımından benzerlikler bulunduğunu ve bu benzerliklerin esinlenmenin ötesinde, yüzde 5 oranında intihal düzeyinde olduğunu kabul etmişti. Mahkeme, davanın kabulüne karar vererek Elif Şafak ve Doğan Kitap'ın maddi ve manevi tazminat ödemesine hükmetmişti. Davalıların karara yaptığı istinaf başvurusu da reddedilmiş, bunun üzerine dosya Yargıtay'a taşınmıştı.

VEKÂLET ÜCRETİNİ KIRIKKANAT ÖDEYECEK

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, kararında fikri mülkiyet hukukunda sessiz kalma yoluyla hak kaybı ilkesine dikkat çekti. Kararda, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda bu konuda açık bir düzenleme bulunmamasına rağmen, Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesindeki dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında bu ilkenin Yargıtay içtihatlarıyla uygulandığı belirtildi.

Daire, bir eserin yayımlanmasının ardından uzun süre dava açılmamasının, belirli koşullarda hak sahibinin dava açma hakkını ilgili kişiye karşı kullanmasını engelleyebileceğini kaydetti. Kararda, sessiz kalma yoluyla hak kaybının hakkı tamamen ortadan kaldırmadığı, ancak sessiz kalınan kişinin bu durumdan yararlanmasına katlanılması anlamına geldiği ifade edildi.

Yargıtay kararında, Bit Palas romanının 2002'de yayımlandığı, geniş bir okur kitlesine ulaştığı, çok sayıda baskı yaptığı ve eleştiri, makale ve incelemelere konu olduğu yönündeki savunmalara da yer verildi.

Kırıkkanat'ın avukatları ise müvekkillerinin bir süre yurt dışında yaşadığını ve romandan intihal yapıldığı iddiasından ilk kez 2021'de, ameliyatını gerçekleştiren doktorların kendisini bilgilendirmesiyle haberdar olduğunu belirtmişti.

Yargıtay, tarafların bu yöndeki iddia ve savunmaları doğrultusunda delillerinin de toplanarak davanın sessiz kalma yoluyla hak kaybı ilkesi çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti. Bu değerlendirme yapılmadan karar verilmesini hukuka aykırı bulan Daire, diğer temyiz itirazlarını ise şimdilik incelemedi.

Yargıtay, Elif Şafak ve Doğan Kitap'ın itirazlarını haklı bularak davada daha önce verilen kararları bozdu. Dosyanın yeniden görülmesi için ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar veren Daire, Mine Kırıkkanat'ın 40 bin TL duruşma vekâlet ücretini Şafak ve Doğan Kitap'a ödemesine de hükmetti.

DOĞAN KİTAP: EDEBİYAT VE YAYINCILIK DÜNYASI AÇISINDAN ÖNEMLİ BİR GELİŞME

Doğan Kitap, Yargıtay'ın kararının ardından yaptığı açıklamada, bozma kararını edebiyat ve yayıncılık dünyası açısından önemli ve sevindirici bir gelişme olarak nitelendirdi. Yayınevi, beş yıldır devam eden hukuk mücadelesinde Elif Şafak'ın haklarını savunmayı sürdüreceklerini bildirdi.

Doğan Kitap, açıklamasında süreç boyunca Türkiye'nin önemli üniversitelerinin edebiyat bölümlerinden alınan akademik raporların, edebiyatçıların değerlendirmelerinin ve fikri haklar alanında uzman hukukçuların incelemelerinin intihal iddiasını desteklemediğini savundu. Yayınevi, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Mesele yalnızca bir yazarın ya da bir yayınevinin hukuk mücadelesinden ibaret değildir. Edebî eserlerin değerlendirilmesinde kelimelerin, ortak temaların ve günlük hayatın doğal unsurlarının nasıl ele alınacağı, bütün bir edebiyat ve yayıncılık dünyasını ilgilendirir.”

Yargıtay'ın bozma kararını edebiyat ve yayıncılık dünyası açısından önemli bulduklarını belirten Doğan Kitap, açıklamasında şunları söyledi:

"Başından beri vurguladığımız gibi, mesele yalnızca bir yazarın ya da bir yayınevinin hukuk mücadelesinden ibaret değildir. Edebî eserlerin değerlendirilmesinde kelimelerin, ortak temaların ve günlük hayatın doğal unsurlarının nasıl ele alınacağı, bütün bir edebiyat ve yayıncılık dünyasını ilgilendirir. Yine altını çizdiğimiz gibi ne yaratıcılığın sınırları ne de bir yazarın ve yayınevinin saygınlığı kişisel ihtiraslara ve makuliyet sınırlarını zorlayan husumet döngülerine bağlanabilir. Bu bakımdan Yargıtay’ın bozma kararı, edebiyat ve yayıncılık dünyamız açısından da önemli ve sevindirici bir gelişmedir. Hukuki sürecin yeniden görülecek aşamalarını takip etmeyi ve yazarımızın haklarını savunmayı sürdüreceğiz. Beş yıldır devam eden bu haksız süreçte Elif Şafak’ın ve yayınevimizin yanında duran, edebiyattan, yaratıcı emekten ve adaletten yana tavır alan yüzlerce yazara, akademisyene, çevirmene, yayıncıya ve tüm edebiyat dostlarına teşekkür ediyor, sevincimizi kamuoyuyla paylaşıyoruz."